Toon alles (2)
Edwin Venema

http://www.dekopijmeester.nlEn deze laat ook weinig te raden over: ‘Filantrokapitalisme is niets meer dan belastingontwijking met een goededoelensausje’… Je hoort filantropen dan wel verzuchten: ‘geven we substantieel, dan doen we het nóg niet goed!’
 
RvZ: ‘Dat hoor je vaak, maar feit is dat als een filantroop iets moois doet, wij als belastingbetalers voor de helft meedoen. Ze krijgen dus al vijftig procent korting. In ons boek schrijven we daarover dat hun gulle giften dus vaak niets meer zijn dan een sigaar uit eigen doos. Of, zoals Rutger Bregman het treffend zei tijdens het laatste World Economic Forum: ‘Hou op over filantropie, laten de rijken eerst beginnen met belasting te betalen.’
Als je dat aan filantrokapitalisten als Bill Gates voorlegt, dan menen ze oprecht dat ze privaat heel wat meer maatschappelijke impact kunnen hebben, dan door het af te dragen aan de overheid als belasting. Kijk, daar heb je weer die misplaatste libertijnse arrogantie. En dan hebben we het nog niet gehad over het gebrek aan democratische en politieke controle van big philanthropy.’ 
 
U betoogt dat de meritocratische elite verleerd is om de taal te spreken van de inblazing van het mensgerichte denken, de taal van de poëzie en van de literatuur. Het humaniora, de geesteswetenschappen, de (klassieke) letteren zijn buiten beeld geraakt door de taal van Excel. 
 
RvZ: ‘Het probleem van de postmoderne mens is: ach, je moet jezelf ontwikkelen en dat mag zoals jij dat wilt. Maar het klassiekere beeld is: je kunt méér mens worden dan je nu bent. Want meer mens heeft een scherper verstand. Heeft een rijker gevoelsleven, kan beter redeneren. De monetaire mens is echt een hele beperkte, eendimensionale, armoedige mens. En... kan zich een nieuwe toekomst aan tafel van broederschap niet voorstellen. Is cynisch, hooguit optimistisch, maar kent geen hoop.’ 
 
U betoogt derhalve dat in de elite meer aandacht moet komen voor Bildung om het gapende gat tussen de homo competitivus en de homo universalis te dichten. Dat is een erg ambitieuze mindshift.
 
RvZ: ‘Het begint met naamgeving. Als je een naam hebt, ben je uniek. Ik begin bij Neeltje Maria Min
 
Mijn moeder is mijn naam vergeten
 
Mijn moeder is mijn naam vergeten,
mijn kind weet nog niet hoe ik heet.
Hoe moet ik mij geborgen weten?
Noem mij, bevestig mijn bestaan,
laat mijn naam zijn als een keten.
Noem mij, noem mij, spreek mij aan,
o, noem mij bij mijn diepste naam.
Voor wie ik liefheb wil ik heten.
Waarom kwam jouw moeder bij die naam?
 
Van dit soort teksten en bronnen wordt de meritocratische elite hoogst onzeker. Ik heb ooit in de Code Banken Commissie gezeten en dan begon ik met: jongens, moraal, moraal? De leer van het juiste handelen is ethiek.Normen en waarden zijn gestolde dingen. Laten we het niet over moraal, ethiek en normen en waarden hebben. Maar zullen we gewoon ‘normaal’ doen, ‘menselijk’ doen, ‘maatschappelijk’ doen? Je moet daarvoor leren te leven in verhalen en woorden als een rechter die als Salomo, gegeven de omstandigheden van het geval kan zeggen: dít is juist en dít niet. Dat is je onderbuik. Dat is je kompas. Dat is niet eens een moraalkompas, maar je menselijke kompas. Dus bankmannen: niet te serieus met je code. Ik las daartoe Gerard Reve’s gedicht De Blijde Boodschap voor:
 
De blijde boodschap
 
Ik zat met kloppend hart voor de kleurentelevisie,
en dacht: 'Zijne Heiligheid zal toch wel gewag maken
van het toenemend verval der zeden?'
En ja hoor, nauwelijks was hij begonnen, of ik hoorde al:
decadentia, immorale, multi phyl ti corti rocci;
influenza filmi i cinema bestiale
contra sacrissima matrimoniacale
criminale atheistarum rerum novarum,
(et com spiritu tuo), cortomo:
nix aan de handa.
Het was jammer, dat het zo kort duurde.
Maar toen het uit was, was er fijne muziek van het leger.
Ik vind dit leven al geweldig. En straks nog
het eeuwige leven in de Hemel. Je vraagt je wel eens af:
'Waar hebben wij het aan verdiend?'
 
En alleen Gerrit Zalm barstte daarop in lachen uit. De econometrisch geschoolde rest van het gezelschap had geen idee waar ik het over had. De spreadsheettrein snapte daar niets van.’ 
 
Hoe voorkomt u dat u wordt doodgeknuffeld door de meritocratische elite: ach, kijk die jonge dominee toch lekker obstinaat zijn. Laten we Van Zwieten ’s inhuren voor een leuk tegengeluidje. De ceo-fluisteraar die Salonfähig wordt, dat moet toch een schrikbeeld zijn.
 
RvZ: ‘Ik sta al twaalf jaar in mijn ambt. Dus ik heb mijn reputatie in laagjes opgebouwd. Ik ben onafhankelijk van geest en geld; hoef niet met meel in de mond te spreken. Wat ik doe, doe ik vanuit een roeping. Ik denk dat ik hiertoe ben geroepen in dit leven. Ik heb veel karaktereigenschappen die mij zouden kunnen drijven om het op basis van andere motieven te doen, maar door steeds terug te gaan naar je bron, word je ook iedere keer weer opnieuw dienaar. Daarom blijf ik op zo’n 25 zondagmorgens per jaar in den lande, van Schiermonnikoog tot Oostkapelle, als invaller de dienst overnemen. Om naast het woord te dienen ook vooral mezelf weer te relativeren.’
 
Dit artikel is alleen toegankelijk voor leden van De Dikke Blauwe.


Word DDB Lid
Leden dragen bij aan billijke honoreringen voor de onafhankelijke journalistieke producties van DDB. Voor €7,- per maand hebben zij toegang tot alle online content en ontvangen ze elk kwartaal een gedrukte editie. Lid worden? Klik hier en meldt u aan.

Al lid? Klik dan hier om in te loggen.
gerelateerde items