Toon alles (3)
Ineke Koele

Façadegedrag
Het is van algemene bekendheid dat mensen met dementie of Alzheimer een beperkt ziektebesef hebben en façadegedrag vertonen, waardoor het voor omstanders niet direct duidelijk hoeft te zijn wat er aan de hand is. Het bepalen van de wil ten aanzien van complexe beslissingen als het onterven van je familie ten gunste van het goede doel is aanzienlijk lastiger dan het bepalen van de wil ten aanzien van dagelijkse beslissingen voor mensen met dementie, nu juist het vermogen tot het eerste soort beslissingen wordt aangetast.
 
Verschuilen achter het recht
In zijn algemeen zal het voor de uitstraling van goede doelen richting ‘de markt’ van vermogende particulieren van groot belang zijn hoe met de familie wordt omgegaan van overleden kwetsbare ouderen. Door in rechte door advocaten te laten betogen dat er sprake was van ‘relatieproblematiek’ als verklaring van het onterven van de directe familie, zullen families in de toekomst voorzichtiger worden met het begunstigen van goede doelen. Men ziet niet graag een goed doel als de vertolker van de wens van de erflater om de familie te onterven.
Maar ook als erfrechtdeskundige meen ik dat deze houding onterecht is. In feite verschuilt het goede doel zich achter het recht en gaat er zonder meer van uit dat het gelijk heeft. Dat is echter een misvatting, nu het aloude principe dat een testament niet voor interpretatie vatbaar is, als achterhaald moet worden beschouwd. Ook in de jurisprudentie wordt steeds vaker wilsonbekwaamheid aangenomen in gevallen waarin dementie speelt. In de praktijk worden emotionele conflicten over nalatenschappen dan ook het beste opgelost door deze in goed overleg te beslechten, met respect voor de erflater.
 
Ontwikkeling erfrecht
Maar de goede doelen krijgen toch gelijk van de rechter? Ja, de rechtbank heeft het voordeel van de twijfel gegeven aan de goede doelen, omdat de familie niet het vereiste bewijs kon leveren voor wilsonbekwaamheid ten tijde van het testeren. Het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen wordt in de praktijk vaak bepaald door de verdeling en appreciatie van de bewijslast. In de praktijk waarderen rechtbanken en hoven het aangeleverde bewijs niet altijd identiek, waarbij in dit geval speelt dat de rechtbank de eisende partij niet in de gelegenheid heeft gesteld nader bewijs te leveren.
 
Regels van redelijkheid en billijkheid
Er zijn echter ook andere routes dan de ‘totale eis van nietigheid’ van het testament. Waar vroeger een testament niet voor interpretatie vatbaar was, worden door rechters in toenemende mate algemene regels van ‘redelijkheid en billijkheid’ toegepast langs de lijnen van artikel 4:46 BW: ‘bij de uitlegging van een uiterste wilsbeschikking dient te worden gelet op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen, en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is gemaakt’. Deze bepaling geeft ruimte voor meer nuance. 
 
gerelateerde items