De vrijgevige Nederlander: mythe of werkelijkheid?

14 maart 2019, 06:05
De vrijgevige Nederlander: mythe of werkelijkheid?
De vrijgevige Nederlander: mythe of werkelijkheid?
“We” zijn een vrijgevig land. Nederland kent al een eeuwenlange traditie van filantropie, vanaf de middeleeuwse armenzorg tot aan de hedendaagse goede doelen. Nederland scoort hoog op internationale lijstjes. We zijn een natie van ‘dijken dicht en beurzen open’. Of is het vooral een mythe waarin we heel graag zelf willen geloven? Of een oude waarheid die intussen sterk geërodeerd is. Zoals onze fameuze tolerantie, die door de hatelijke identiteitspolitiek intussen hardhandig op de pijnbank is gelegd. Hoe filantropisch is de Nederlander in internationaal perspectief?

Wiepking en Handy

Voor Nederland als geefnatie in vergelijkend perspectief kom je in wetenschap en onderzoek snel uit bij de intussen internationaal gelauwerde prof.Pamala Wiepking. Samen met prof. Femida Handy (University of Pennsylvania) schreef Wiepking het Palgrave Handbook of Global Philanthropy: een zeshonderd pagina's tellende, gezaghebbende wetenschappelijke wereldatlas van de filantropie. Niet alleen wordt de filantropiecultuur in meer 25 landen beschreven, maar ook worden de (acht) mechanismen blootgelegd die verklaren waarom filantropie in het ene land beter gedijt dan in het andere: de cultuur van filantropie, het publieke vertrouwen, wetgeving, fiscaliteiten, de staat van de filantropische sector, demografie, politiek & economie en internationale geldstromen. 

De filantropielijstjes

Hoe Nederland er in vergelijking met andere landen op basis van Wiepkings en Handy’s acht filantropie-criteria vanaf komt, zal ik binnenkort in een separaat artikel beschrijven. Voor nu wil ik graag een rondje maken langs de vele ‘filantropielijstjes’ die in omloop zijn en die regelmatig opduiken en gebruikt worden om aan te tonen dat Nederland tot de vrijgevigste landen op deze planeet moet worden gerekend. Zoals door premier Rutte, die in het tv-programma Buitenhof beweerde dat Nederland ‘het grootste aantal vrijwilligers ter wereld na Denemarken telt en wij het meeste aan goede doelen geven’.

Vrijwilligers: gul met tijd?

Eerst even die vrijwilligers, want het geven van tijd is immers ook een nobele vorm van filantropie. De uitspraak van Rutte (begin 2017) legden we destijds voor aan vrijwilligersprof Lucas Meijs van de Erasmus Universiteit: ‘Ik ken dat lijstje van Rutte niet. Hij heeft wel gelijk dat Nederland internationaal goed scoort, maar de VS komt bij een internationale vergelijking eerder naar voren dan Denemarken.’
Exacte gegevens over het aantal vrijwilligers in Nederland zelf zijn al lastig te geven omdat de cijfers per onderzoek wisselen, afhankelijk van de vraagstelling en timing van het onderzoek. Internationale vergelijking is daarom al helemaal problematisch.
Uit het tweejaarlijks onderzoek Geven in Nederland 2015 blijkt dat in 2014, 37% van de Nederlanders minstens één keer per jaar vrijwilligerswerk deed voor een maatschappelijke organisatie. In 2015 berekent het CBS dat 49% van de Nederlanders minimaal een keer per jaar vrijwilligerswerk verricht.

World Giving Index: vaak aangehaald

De jaarlijkse ranglijst World Giving Index kent een top 10 van landen op basis van absolute aantallen vrijwilligers per land. Die lijst wordt aangevoerd door India, met de VS op de tweede plaats. Nederland staat met 17 miljoen inwoners en ongeveer de helft aan vrijwilligers uiteraard niet in dit lijstje met absolute aantallen, maar met een vrijwilligersparticipatie van bijna 50% staat ons land wel mondiaal in de kopgroep. Maar of een hoge notering op deze World Giving Index nu een aanbeveling is?Deze ranglijst behoort tot de populairste en meest aangehaalde. Nederland eindigde er in 2018 als elfde op. De World Giving Index is een initiatief van de Charities Aid Foundation (CAF), een in het VK geregistreerd goede doelenfonds dat zegt zich in te zetten om geven aan goede doelen over de gehele wereld te bevorderen. CAF verleent daartoe een groot aantal diensten, waaronder zelfs goede doelenrekeningen (banking) voor individuen en bedrijven. Hoe het verdienmodel van deze organisatie precies werkt, daarover is de website alarmerend vaag.

Een erg discutabele ranglijst

Minder vaag is de reden waarom de jaarlijkse World Giving Index een erg discutabele ranglijst is. De onderzoekers juichen over de 'eenvoud' van hun onderzoek. Er worden in 140 landen enquêtes gehouden met drie basale vragen: heeft u geld gegeven aan een goed doel? Hebt u een vreemde(ling) geholpen? Hebt u vrijwilligerswerk gedaan?
Hierdoor zou een 'unieke vergelijkende studie' ontstaan, al haast CAF-directeur John Low zich wel om aan te geven dat die natuurlijk 'veel vragen kan oproepen', met name om de verschillen in cultuur te betrekken bij de uitkomsten. Voor die verschillen heeft CAF geen enkele 'correctie' toegepast, want - aanval is de beste verdediging - dat maakt deze lijst juist zo...'rijk' en zo'n mooi 'vertrekpunt voor discussie'. Zo lusten we er nog wel een paar.
gerelateerde items