Hoe JP zijn karwei kan afmaken

7 januari 2016, 04:00
Balkenende: mooie herkansingsmogelijkheid met Maatschappelijke Alliantie.
Balkenende: mooie herkansingsmogelijkheid met Maatschappelijke Alliantie.
Het bestuursvoorzitterschap van Maatschappelijke Alliantie Nederland is meer dan een vriendendienst van ‘kwartiermaker’ Steven van Eijck aan de man die hem als staatssecretaris in zijn eerste kabinet opnam. Jan-Peter Balkenende, tegenwoordig deeltijdhoogleraar en partner van Ernst & Young, wordt beschouwd als een groot voorvechter van een sterke civil society. De nieuwe stichting Maatschappelijke Alliantie is koren op de molen van een man die in alle kerndomeinen van onze samenleving – overheid, bedrijfsleven en middenveld – een indrukwekkend cv en dito netwerken heeft. Edwin Venema analyseert hoe de oud-premier met de nieuwe Alliantie een oud karwei alsnog kan afmaken. 1

Al zijn hele leven worstelt Jan Peter Balkenende met de doorgeschoten verzorgingsstaat. Eerst als wetenschapper en later als primus inter pares op het Binnenhof gedurende vier door hem geleide kabinetten. In de tijd dat de premier nog stafmedewerker was van het Wetenschappelijk  Instituut voor het CDA wijdde hij vele analyses aan de ongewenste neveneffecten van de naoorlogse welvaartsstaat, waarin het maakbaarheidsdenken tot aan het midden van de jaren tachtig soeverein heerste. Vooral de afbraak en versplintering van het eens zo sterke maatschappelijke middenveld ging hem zeer aan het hart. In zijn proefschrift getiteld ‘Overheidsregelgeving en maatschappelijke organisaties’ pleitte Balkenende al voor een grotere eigen verantwoordelijkheid van maatschappelijke organisaties in plaats van hun (financiële) afhankelijkheid van de overheid.  En aan die afhankelijkheid had ook zijn eigen CDA tot zijn spijt stevig meegewerkt. Een van de stellingen in zijn dissertatie luidt dan ook: ‘De christen-democraten hebben helaas meegewerkt aan de afbraak van het maatschappelijk middenveld door allerlei organisaties.’

Anti-hiërarchisch
Balkenendes verzet tegen het maakbaarheidsdenken en zijn visie op een andere ordening van de samenleving kent een aantal aanwijsbare ideologische vaders, aan wie Balkenende door de jaren heen zeer trouw is gebleven. De wens om de overheidszorg terug te brengen tot een 'basisvoorziening' was een bewuste keuze van de toenmalige regeringsleider in vier opeenvolgende kabinetten van 2002 tot 2008, die stevig wortelt in de anti­hiërachische protestantse cultuur waarin Balkenende is opgevoed. In tegenstelling tot de katholieken, beschouwen de protestanten de samenleving als een verzameling van min of meer gelijkwaardige  sociale entiteiten, van gezin, kerk, maatschappelijke organisaties tot de staat zelf aan toe. Een horizontale aardse ordening dus, maar natuurlijk wel onder een albestierende  hemelse macht. In dat egalitaire maatschappelijke model past geen sterke overheidsdominantie, zo vond Balkenende, daartoe ook gesterkt door zijn afschuw van centralistische stelsels.
 
gerelateerde items